Những năm đầu gian khó
Trúng tuyển đại học vào năm 1959 khi đã 24 tuổi do trước đó từng kinh qua công tác tại địa phương, thầy Nguyễn Đình Thuông đã khẳng định năng lực xuất sắc của mình khi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1961 và được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy. Vào tháng 8 năm 1961, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên chính thức ký quyết định thành lập Khoa Lý – Hoá – Sinh thuộc Trường Đại học Sư phạm Vinh, đồng thời điều động lực lượng cán bộ từ Trường Đại học Tổng hợp và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội về xây dựng khoa. Trong đợt cán bộ đầu tiên lên đường, ngành Vật lý có các thầy Thứ, thầy Noãn, thầy Quới, thầy Mạnh, thầy Túy; ngành Hoá học có các thầy Phách, thầy Thuông, thầy Điểu, thầy Chính; trong khi ngành Sinh học chuyển về sau đó.
Khi về công tác tại khoa mới, bộ máy cán bộ nhanh chóng được kiện toàn với thầy Phách đảm nhiệm vị trí Phó Chủ nhiệm Khoa Lý - Hoá - Sinh kiêm Trưởng Bộ môn Hoá học, thầy Dũng làm Bí thư Chi bộ kiêm Phó Bộ môn, thầy Thung giữ chức Chủ tịch Công đoàn và thầy Thuông đảm nhận vai trò Bí thư Đoàn thanh niên. Trong những ngày đầu thành lập bộn bề công việc, nhằm chuẩn bị cho khoá tuyển sinh đầu tiên vào năm 1962, tập thể các thầy giáo trẻ lúc bấy giờ – khi chưa ai bước sang tuổi 30 – đã nỗ lực làm việc hết mình để xây dựng chương trình, chuẩn bị tài liệu, giáo trình cùng phòng thí nghiệm phục vụ công tác đào tạo.
PGS.TS.NGƯT. Nguyễn Đình Thuông – Trưởng Khoa Hoá học (1988 – 1998)
Chiến tranh và dấu ấn nghiên cứu thời bao cấp
Sau khi công việc tại khoa dần đi vào ổn định, thầy Nguyễn Đình Thuông được cử đi làm nghiên cứu sinh tại Đông Âu và bảo vệ thành công luận án Phó tiến sĩ trước khi trở về tiếp tục cống hiến cho khoa. Trong suốt những năm tháng chiến tranh khốc liệt, Khoa Hoá học phải sơ tán qua nhiều địa bàn thuộc tỉnh Nghệ An và Thanh Hoá; thầy vẫn kiên cường đồng hành cùng tập thể, cần mẫn giảng dạy và nghiên cứu khoa học cho đến ngày hòa bình lập lại và trở về thành phố Vinh.
Bước sang thời kỳ bao cấp với nền kinh tế tập trung, quan liêu và thực hiện theo kế hoạch áp đặt sẵn, việc triển khai các đề tài ứng dụng vào thực tiễn sản xuất gặp muôn vàn khó khăn. Bằng năng lực khoa học vững vàng, thầy Thuông đã chủ trì cùng các thầy trong khoa thực hiện đề tài “Nghiên cứu, lập bản đồ thổ nhưỡng, định hướng cải tạo đất, điều tiết nước, phân bón, giống”, triển khai tại các hợp tác xã nông nghiệp Liên Thành, Hợp Thành (thuộc huyện Yên Thành cũ) và Nghi Vạn (thuộc huyện Nghi Lộc cũ). Dù đối mặt với điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị nghèo nàn và kinh phí cực kỳ eo hẹp, đề tài vẫn gặt hái thành công rực rỡ. Để ghi nhận công lao và thành quả này, các hợp tác xã đã trả cho các thầy 2 tấn thóc – một nguồn thu nhập rất đáng kể trong bối cảnh gian khó thời bấy giờ. Tiếp nối thành công đó, thầy cùng các đồng nghiệp còn triển khai thêm nhiều đề tài khoa học khác đạt kết quả cao.
Người thủ lĩnh thời kỳ Đổi mới
Vào những năm 1980 của thế kỷ trước, khi đất nước đứng trước đáy khó khăn của nghèo đói khiến nhiều người phải rời bỏ mái trường, thầy Thuông từng có ý định vào Nam đảm nhận vị trí Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Sư phạm Long An sau khi đã trao đổi và thống nhất với tỉnh Long An vào năm 1988. Tuy nhiên, vì tình yêu gắn bó với mái trường, thầy đã quyết định ở lại. Ngay năm sau (1989), thầy nhận quyết định giữ chức Chủ nhiệm khoa. Thầy trở thành vị Chủ nhiệm khoa Hoá học đầu tiên và duy nhất tính đến nay được toàn thể cán bộ, nhân viên trong Khoa trực tiếp bầu ra ở cả hai nhiệm kỳ liên tiếp, thể hiện uy tín sâu rộng của thầy đối với tập thể.
Trên cương vị lãnh đạo, thầy đề cử thầy Hoàng Minh Châu (người thông minh, sắc sảo) và thầy Nguyễn Văn Đậu (người hiền lành, cẩn thận) cùng giữ chức Phó Chủ nhiệm khoa. Dù ban đầu có ý kiến băn khoăn về khả năng quyết đáp, thực tế đã chứng minh thầy là người lãnh đạo vô cùng quyết đoán: luôn bàn bạc dân chủ trong Ban Chủ nhiệm nhưng chính thầy là người đưa ra quyết định cuối cùng vì lợi ích chung của tập thể.
Thời điểm thầy đảm nhiệm vị trí Chủ nhiệm khoa cũng là lúc đất nước bước vào thời kỳ Đổi mới, Trường Đại học Sư phạm Vinh cùng các khoa được trao quyền chủ động một phần trong đào tạo và liên kết đào tạo. Thực tiễn mới đòi hỏi người đứng đầu phải rũ bỏ tư duy cũ, thể hiện sự linh hoạt, năng động, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Dưới sự chỉ đạo của thầy, Khoa Hoá học đã chủ động tìm tòi, xác định hướng đi phù hợp thông qua việc mở các lớp tại chức và liên kết đào tạo với các trường đại học lớn. Khoa đã liên kết với Đại học Thủy sản Nha Trang mở ngành Chế biến Thủy sản, liên kết với Đại học Bách Khoa Hà Nội mở ngành Hoá Thực phẩm và Cao đẳng Hoá dầu, đưa quy mô đào tạo của khoa có thời điểm tăng gấp hai đến gấp ba lần.
Thầy Nguyễn Đình Thuông cùng thầy cô trong Hội đồng bảo vệ luận văn Thạc sĩ Khoá V (01/2001)
Thành quả để lại
Nhờ mở rộng các lớp tại chức và liên kết, công việc giảng dạy của các thầy cô tuy bận rộn hơn nhưng đời sống vật chất lẫn tinh thần được nâng cao rõ rệt. Khoa không chỉ tích lũy được nguồn kinh phí gửi ngân hàng mà còn tổ chức cho toàn thể cán bộ, nhân viên đi tham quan, nghỉ dưỡng – điều vốn là xa xỉ trong nhiều năm trước đó. Bên cạnh đó, trong hai nhiệm kỳ của thầy, số lượng cán bộ đi làm nghiên cứu sinh tăng đột biến, giúp số lượng tiến sĩ của khoa trong 8 năm sau đó tăng thêm 6 người, đáp ứng tốt yêu cầu phát triển của thời đại.
Thầy Cao Cự Giác thăm thầy giáo Nguyễn Đình Thuông tại nhà riêng ở Vũng Tàu (8/2024)
Nếu như công lao hình thành và phát triển Khoa Hoá học trong những thập niên đầu tiên thuộc về thầy Đặng Trần Phách, thì công lớn trong việc xây dựng khoa trở thành đơn vị đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực thuộc về thầy Nguyễn Đình Thuông. Cả hai thầy đều là những người thầy đầu tiên đầy tâm huyết và vô cùng đáng kính của khoa. Ghi nhận những đóng góp to lớn cho sự nghiệp giáo dục, thầy Thuông đã được phong học hàm Phó Giáo sư từ rất sớm, được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, thưởng Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Trái ngọt lớn nhất trong cuộc đời người thầy chính là các thế hệ sinh viên cũ tại Đại học Vinh đến nay đều đạt học hàm, học vị cao như Giáo sư, Phó Giáo sư, nhiều người là Nhà giáo Ưu tú. Đó cũng chính là niềm hạnh phúc của thầy và là tấm lòng tri ân sâu sắc nhất của các thế hệ học trò đối với người đã dìu dắt mình. Cho đến hôm nay, các đồng nghiệp và sinh viên cũ luôn trân trọng nhớ về những người thầy đầu tiên đã đặt nền móng cho sự trưởng thành vượt bậc của Khoa Hoá học.
PGS.TS. Nguyễn Quốc Thắng
(Nguyên Trưởng Bộ môn Hoá Vô cơ – Khoa Hoá học – ĐHSP Vinh)
Hội Hóa học Nghệ An
